Türkiye'de Go'nun Tarihçesi

Go'nun Türkiye'ye nasıl geldiğini, onu yaşatan iki isimden dinleyin. Aşağıdaki yazılar 1995'te, Taşlı Yol dergisi için kaleme alınmıştır.

Türkiye'de Go'nun Tarihçesi (I)

1986 senesinde, İstanbul Galatasaray Lisesi 12. sınıf öğrencisiyken, az da olsa kitap okuma alışkanlığımı tatmin etmek için Bilge Kitabevi'ne üye olmuştum. Sene boyunca belirli bir miktarın üstünde kitap alındığında birtakım indirimlerden faydalanmak mümkün oluyordu. Biz de böyle bir toplu alışveriş yapmak niyetiyle değerli dostum Aykut Göksel ile birlikte Bilge Kitabevi'nin Nişantaşı'ndaki merkezine gitmiştik. Kitap raflarının arasında dolanıp dururken, Aykut, Uzak Doğu'ya olan merakımı da bildiğinden olsa gerek, elime bir kitap tutuşturdu ve ekledi: "Alpar, sen bu kitabı al, pişman olmayacaksın." Kitabı almasına aldım da, pişman olup olmadığımı hâlâ bilemiyorum. Evet, bu kitap çoğumuzu go'ya bulaştıran Şibumi'ydi. Herhalde içinde go oyunundan bahsedilen ilk Türkçe kitap da buydu.

Trevanian, bu kitabında sürükleyici ve gizem dolu bir hikâyeye paralel olarak go oyununu anlatıyor; satrançla yaptığı karşılaştırmalarda ise satranç oyununu yerin dibine batırıyor ve go'yu öve öve bitiremiyordu. Ben de satranç oynamaya 8-9 yaşlarında başlayan ve düzenli olmasa da lisedeki satranç odasına gidip gelen bir insan olarak, go'nun nasıl bir oyun olduğunu merak ettim. Tavla, dama, Çin daması ve satranç, o zamanlar severek oynadığım oyunlardı. Peki ama go nasıl bir şeydi?

İşte bu soru uzun süre kafama takıldı. Aynı sene üniversiteye giriş sınavlarına da hazırlanmakta olduğum için pek fazla araştırma fırsatım yoktu. Fransa'da bir üniversiteden kabul kâğıdı almıştım ve Japonya'daki üniversitelere de başvurmak istiyordum. Bu nedenle, Taksim'e çok yakın olan Japon Konsolosluğu'na gittim ve katalogları karıştırmaya başladım. Aradan beş dakika geçmemişti ki içeriye orta yaşlı bir adam girdi. Camekânın arkasında duran sekreter hanıma Japon bir beyin adını söyledi ve go oyunuyla ilgili doküman istediğini belirtti. Sekreter bahsi geçen oyunu tanıyordu ve o adama iki kitap ile bir de plastik go takımı verdi. İşte o an kafamda bir şimşek çaktı: "Go." Ben de usulüne uygun bir şekilde go oyununu merak ettiğimi açıkladım. Tabii, bir Japon dostum olmadığı için yalnızca kitapları alabildim. Bana verilen iki İngilizce kitap sayesinde go'yu öğrenecektim. Aykut'la birlikte go malzemesi sorunumuzu çözmek için bir karton üzerine 13×13'lük bir go tahtası çizdik ve kol düğmeleriyle ilgili bir piyasa araştırmasından sonra, en ucuzundan 80 siyah ve 80 beyaz düğme ile ilk go takımımızı oluşturduk. Artık akşamları zamanımızın bir bölümünü, İngilizce go kitaplarını olmayan İngilizcemizle deşifre etmek ve öğrendiklerimizi tahtada denemekle geçiriyorduk. "Ko" meselesi birkaç günümüzü almıştı; hatta sırf ko'yu sormak için Japon Konsolosluğu'na tekrar gitmiştim. İstanbul Japon Konsolosu go oyuncusuydu ama vakti olmadığı için bir yardımcısı bana bilgi vermişti.

Nihayet kitapları bitirdiğimizde go'nun kurallarını tamamen öğrenmiş ve oyun oynar hâle gelmiştik. Ne tesadüftür ki, daha sonra Türkçeye çevirip yayımladığım go kitabı da bu kitapların birincisidir.

Alpar Kılınç (Ocak 1995)

Türkiye'de Go'nun Tarihçesi (II)

Bu yazı dizisi sadece Alpar'ın fikriydi. "Ne güzel olur" demiştim. Yaşadıklarımızı, go çalışmalarımızı yalnızca ikimiz biliyorduk; neden paylaşmayalım? Bu yazı dizisini benim sürdürmek zorunda kalacağımı bilemezdim. Ben bile Alpar'ın benimle tanışmadan önce yaptıklarını bu kadar ayrıntılı olarak ilk kez bu yazı dizisinin ilk yazısından öğrendim.

1987 yılında Alpar ODTÜ'ye girdiğinde ben beş yıldır okuldaydım. 88'de kütüphanenin ilan panosunda ilginç bir ilan gördüm. Go bilenlerle tanışılmak istendiği yazıyordu. Notta yalnızca bilenlerin araması isteniyordu (bilmeyenler aramasın!). Bana itici gelmişti; aramadım. Aradan kısa bir süre geçtikten sonra daha cana yakın bir ilan çıktı. Bu kez Türkiye'de oyunu bilen birilerini bulmak beni sevindirmişti. Ben go'yu 83 yılından beri biliyordum; Amerika'da öğrenmiş olan arkadaşım Okan geldiğinde öğretmişti. Ucuz bir go takımı vardı: gerçek boyutlarda kartona çizilmiş bir oyun alanı ve ufak go taşları. Bir tek kaynak kitap vardı: The Game of Go, Arthur Smith.

O zamanlar oynadığımız oyunlar uzun sürdüğü ve pek bir şey bilmeden oynadığımızdan az çok sıkıcıydı. Pek seyrek oynuyorduk. O günlerde oynama davetlerimin çoğunun reddedildiğini hatırlarım. Oynadığımız az sayıda oyunda, taraflardan birinin 80-100 taşlık bir grubu nasıl olduğunu anlamadan aldığı ya da kaybettiği olurdu. İki taraf da nasıl olduğunu bilmediğinden, yapabileceğimiz tek şey gülmek olurdu.

İkinci ilanın çıktığı akşam aldığım telefon numarasını aradım. Bir hanım çıktı. Alpar Kılınç'ı istedim. Öncelikle yaptığım hata düzeltildi: "Alper" değil, "Alpar"dı. Ve evde değilmiş… Telefon numaramı bıraktım. İnsanların hızlı iş yapmalarına alışık olmadığımdan, Alpar'ın, şimdi hatırlamıyorum, ya o gün ya da ertesi gün vakit geçirmeden aramasına şaşırmıştım. Hemen bir buluşma ayarladı; ODTÜ kütüphanesine öğle tatilinde gelecekti. Ben 1,90 boyunda ve ince olduğumdan, o zamanlar pek kimsede olmayan bir Amerikan parkası giydiğimden (demek ki mevsim kışmış) kendimi tarif ettim ve onun beni tanımasını istedim.

Ertesi gün konuştuğumuz saatte kütüphanenin girişinde, ilan panolarının yanında bekliyordum. Ve tam söylenen vakitte içeri, Alpar olabileceğini düşündüğüm biri girdi. Burayı açıklamam gerek: go çok farklı bir oyundu ve bu yüzden az çok ilginç, farklı görünüşlü birini bekliyordum. Şu an o farkın ne olduğunu anlatamam. Etrafta birilerine bakındığı da belliydi. ODTÜ'yü biliyorsanız, kütüphane girişi buluşmalar için oldukça popülerdir. Ben kendimi tarif etmiş olduğumdan onun yanıma gelip sormasını bekliyordum. Ama sanki o beni kafasındaki tiplemeye yakıştıramamıştı. Beş-on dakika sağa sola bakındı; yanında birileri de vardı.

Sonunda cesaret edip yanıma geldi ve sordu. Dostluğumuzun başlangıcı işte böyle olmuştu.

Çok heyecanlıydı. Go'yu daha önce oynamış olduğumu öğrenince bu heyecanı çocuksu bir coşkuya dönüştü. Bu kadar aceleci davranacağını sanmıyordum. Yanında go takımını da getirmişti. Hemen sıcak bir yere, fiziğin kantinine gittik. Siyah-beyaz gölek düğmelerini çıkardı. Çok güldüğümü hatırlarım; çünkü 181 siyah, 180 beyaz taşın nasıl bulunabileceğini çok düşünmüştüm. Bir aralar aynı boyda şeytan taşlarından toplayarak yapabileceğimi bile düşünmüştüm; ilginç olabilirdi ama neredeyse yıllar sürerdi. Basit bir kartona ufak ama 19×19'luk bir go tahtası çizmişti. Oturduk, oynadık. Diğer arkadaşları da merakla bizi izliyordu; yüzlerini hatırlamıyorum ama en az iki kişi vardı. Çok kolay kazandım. Hayran kalmıştı. Sonra go'dan konuşup ayrıldık. Bu görüşmeden hatırladıklarım bunlar…

Alpar hakkında ilk izlenimlerim şöyle oldu: "Çok canlı, heyecanlı, öğrenmek isteyen, karşısındaki insana gerçekten saygı duyan bir çocuk!" Sevmiştim…

Mehmet Dardeniz